Belki 20-22 sene önce bizim lisenin, bir liseye göre gayet büyük fakat içine girilmesi Green Card almak kadar zor kütüphanesinden almış, okumaya çalışmıştım. O yıllarda bitirememiştim işin doğrusu. Edebiyat öğretmenimiz yanlış düşündüğümü söylese de bana pek hitap etmemişti işin aslı. Belli bir yaştan sonra klasikleri okuyunca kafasında yeni fikirler açılan familyadan olduğum için kitabı da tanıtmaya değer buldum. Özellikle de Quincey’in yalnızlığını günümüz insanının yalnızlığına benzettim.
“Afyon sadece bir madde değil bu kitapta; aynı zamanda bir metafor: kaçışın, yaratıcı ilhamın ve yavaş yavaş kaybedilen kendiliğin sembolü…”
Thomas De Quincey’nin *Bir İngiliz Afyon Tiryakisinin İtirafları* kitabı, bir zihnin içine yapılmış belki de en cesur keşiflerden. 1821 yılında yayımlandığında büyük ilgi gören bu kısa ama yoğun roman, bugün hâlâ modern otobiyografik yazının öncülerinden biri olarak kabul ediliyor. Yazarın kendi yaşamından kesitler sunarak kaleme aldığı bu metin, yalnızca afyonun fiziksel etkilerini değil, bir insanın düşüncelerini, kabuslarını, çöküşünü ve umutlarını da gözler önüne seriyor.
Thomas De Quincey, yalnızca edebi yönüyle değil, yaşam biçimiyle de çağının ilerisinde ve biraz dışında kalmış bir figür. 1785 doğumlu İngiliz yazar, küçük yaşta babasını kaybetmiş, ailesiyle olan sorunları nedeniyle evinden ayrılmış ve uzun yıllar yoksulluk içinde yaşamıştır. Bu dönemde yaşadığı fiziksel ve duygusal yalnızlık, onu afyona yönelten etkenlerden biri olur. Ancak De Quincey’nin asıl gücü, bu çöküşü kaleme alabilecek kadar farkında ve cesur olmasıdır. Bu öyle kolay bir iş değildir. Normal insanların bile zaflarından kaçmaları gerçeği ortadayken, bir bağımlının böylesine günah çıkarma cesareti etkileyici. Onun yazıları yalnızca kişisel bir düşüşün değil, bir çağın ruhsal çalkantılarının da belgesidir.
De Quincey’nin gençlik yıllarındaki yoksulluk, sokaklarda geçen günler ve ardından gelen afyonla tanışma süreci… Başlarda bir rahatlama ve ilham kaynağı gibi görünen bu madde, kısa sürede zihinsel bir esarete dönüşüyor. Ancak yazar, bu esareti yalnızca bir acı hikâye gibi değil; bir edebi yolculuk, bir içsel monolog ve zaman zaman felsefi bir sorgulama aracı olarak sunuyor.
Afyon, bu kitapta yalnızca bir uyuşturucu madde değildir. Aynı zamanda anlatının estetik bir aracıdır. Zihinsel dağılmalar, halüsinasyonlar, kabuslar; hepsi De Quincey’nin kaleminde gotik bir senfoninin parçaları hâline gelir. Bu yönüyle kitap, Baudelaire’in “Yapay Cennetler”ine ya da Poe’nun karanlık öykülerine öncülük etmiş sayılır. Afyonun sunduğu yapay düşler, aynı zamanda bireyin hakikatle bağını ne kadar kaybettiğini de göstermektedir.
Rüya, sis, mezarlık, gece gibi tekrar eden imgeler kitabın gotik tonunu belirler. De Quincey’nin düş dünyasında zaman kavramı silikleşir, mekânlar bulanıklaşır. Tüm bu atmosfer, okuyucunun da adeta bir trans hâline geçmesini sağlar. Kitap sadece anlatılanları değil, anlatılma biçimini de hatırlatıcı bir kabus gibi tasarlar.
Eserdeki karakter –ki bu bizzat De Quincey’nin kendisi– kırılgan, duyarlı ve düşünceli bir figürdür. Onun iç çatışmaları öylesine derindir ki, yalnızca bağımlılık teması değil; insan olmanın karmaşası da bu anlatının ana izleklerinden biri hâline gelir.
Bu kitabı okurken sadece bir dönemi değil, bir insanın kendine karşı verdiği savaşı da okuyorsunuz. Zaman zaman düşlerle dolu gotik sahnelere tanıklık ederken, bazen de büyük bir sessizliğin ortasında kalıyorsunuz.
De Quincey’nin yaşadığı zihinsel sarsıntılar bugün çok daha farklı şekillerde karşımıza çıkıyor. Sosyal medya, hızlı tüketim, yalnızlık, modern çağın stresi… Hepsi bir tür bağımlılık, bir tür kaçış hâli değil mi? Bu yönüyle *Bir İngiliz Afyon Tiryakisinin İtirafları* yalnızca geçmişin değil, bugünün de aynasıdır. Bir bireyin, kendi zihninde nasıl kaybolduğunu görmek için hâlâ güncelliğini koruyor.
Afyon, sadece bir madde değildir bu kitapta; aynı zamanda bir metafordur: kaçışın, yaratıcı ilhamın ve yavaş yavaş kaybedilen kendiliğin sembolü.
*Bir İngiliz Afyon Tiryakisinin İtirafları*, edebiyatla ilgilenen herkesin kitaplığında bulunması gereken, kısa ama sarsıcı bir yolculuk sunuyor. Kalemiye’de bu kitabı anmadan geçmek olmazdı.
Kitap Adı
Bir İngiliz Afyon Tiryakisinin İtirafları
Yazar
Thomas De Quincey
Çevirmen
Batu Boran
Yayınevi
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
Yayın Tarihi
1821 (İngilizce), 2011 (Türkçe baskı için)
Kitap Türü
Klasik Edebiyat, Gotik, Otobiyografik Roman
Kalemiye.com kurucusu, Gaziantepli, bir kamu kurumunda memur ve 2012’den beri blog yazarı.